puszczenie się przestępstwa, a uchyleniu zemsty, która dotąd panowała w germańskich sądach. Tenże pisarz upatrzył wysokie znaczenie cywilizacyi tej w związku miast hanzeatyckich, który Niemcy też wynaleźć, a przezeń północno-wschodnią Europę znakomicie oświecić mieli. Z obu okoliczności tych wnioskuje, że Germanowie, już za Tacyta czasów, większą od wszystkich spółczesnych sobie ludów zdolność do rozwoju cywilizacyi, z własnego popędu a niczyjego natchnienia pochodzącą; posiadali, i dotąd ją posiadają.
Skromniej przemawia dziś uczoność niemiecka o zaletach niemieckiego narodu, nie nazywając go już we względzie cywilizacyi, w znaczeniu politycznem i moralnem branej, najpierwszym, ale jednym z pierwszych na świecie narodów, które równie z oręża jak miłości pokoju zasłynęły, i że dla tego słusznie się dziś z tego każdy Niemiec szczyci, że jest Niemcem (1).
Pomijając drugie, a wracając się do pierwszego twierdzenia, zwracamy uwagę czytelnika na tę okoliczność, że nie pierwsi Niemcy zasłynęli zaletami, jakie wyłącznie im wyżej powołany pisarz przyznaje, lecz że na wiele wieków przed Tacytem znały ludy naddunajskie zasadę prawa o uchyleniu zemsty, a Saksonowie, według zeznania samego Lebla

-----------------
(1) Sprawozdanie z czynności Towarzystwa w celu badania dziejów i starożytności niemieckich zawiązanego, ogłoszone, w r. 1869 — 71. Patrz Correspondenzblatt z r. 1871 N. I.